04.10.2026

Zlani z tłem. Postrzeganie i doświadczanie bezdomności przez młodych dorosłych

Karol Anderman

Napotykają ją codziennie. Na ulicach, w internecie, wśród rówieśników. Jak warszawscy studenci patrzą na bezdomność i gdzie stawiają granicę między empatią a własnym dobrostanem?


Według najnowszych danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w Polsce żyje około 32 tysiące osób w kryzysie bezdomności. Jednak w zgiełku dużych miast tragedia bezdomności często nie wybrzmiewa. Czy wynika to z niedoborów systemowych, ludzkiej obojętności, czy może z braku zrozumienia kim jest osoba bezdomna? 

Szeroko pojęte media notorycznie przyczyniają się do powielania negatywnych stereotypów. Ilustracje oprawiające artykuły dotyczące bezdomności w serwisach informacyjnych z reguły przedstawiają brudnego, śpiącego na kartonach starszego mężczyznę albo wspominają o osobach w kryzysie bezdomności, ale w kontekście wydarzeń skrajnych (np. agresywne zachowanie, zamarznięcie). W sferze internetowej przekaz staje się nieraz wręcz okrutny. Przejawia się bowiem nie tylko karykaturalnymi memami i parodiami, lecz również patostreamingiem, w którym osoby w kryzysie bezdomności nieraz były wykorzystywane do wykonywania upokarzających czynności przed kamerą. 

Jaki zatem wpływ na postrzeganie bezdomności ma konsumpcja tego typu treści, których grupą docelową są przecież osoby młode? A w szczególności, na osoby zamieszkujące duże miasta, w których kryzys bezdomności jest wyraźnie dostrzegalny? Czy zjawisko, które w samej Warszawie może dotyczyć nawet 4,5 tysiąca osób, istnieje dla nich jako zwykły element krajobrazu miejskiego, czy zestaw indywidualnych dramatów? Jak bezdomność tłumaczą sobie młodzi dorośli zamieszkujący miasto stołeczne? I jaki wpływ na ich postawę ma obserwowanie tego kryzysu z bliska? Czy takie problemy jak nierówności społeczne, niedostępność mieszkań lub niestabilność rynku pracy budzą w nich odruchy solidaryzacji? Aby dowiedzieć się więcej na ten temat, pytam trójkę studentów Uniwersytetu Warszawskiego o ich codzienne, jak i osobiste doświadczenia związane z bezdomnością.  

Jagoda, 23-letnia studentka pedagogiki: „Rzadko mi się zdarza, żeby tak pogadać z bezdomnym, może z takimi, co sami przychodzą. Bo to zależy jakiej definicji użyjemy. Z tymi młodocianymi bezdomnymi, to różnie się to określa, że na przykład takie spanie po znajomych i niby nie śpi na ulicy. To tak, miałam takie osoby w otoczeniu. Ale takie, które faktycznie żyłyby na ulicy? Znam takich chłopaków, którzy rzeczywiście byli w cugu i tam pewnie ileś nocy na ulicy spędzili… Nie wiem, czy była na to jakaś reakcja. Ci ludzie chyba nie byli nigdy w żadnych sieciach pomocowych”.

Łukasz, 22-letni student stosunków międzynarodowych: „Mam taką znajomą, która już przed osiemnastką się wyprowadziła do takiego małego mieszkanka w kilka osób, bo nie chciała mieszkać dłużej z rodziną. Ogólnie to myślę, że była tam chyba szczęśliwa, ale z tego co wiem, to sytuacja była ciężka – z kasą, jedzeniem i w ogóle. Ona żartowała, że jest freeganką” (freeganizm – odżywianie się produktami przeznaczonymi do utylizacji).

Istotnie, w tym roku MRPiPS w ogólnopolskim badaniu liczby osób bezdomnych po raz pierwszy uwzględniło kwestię bezdomności ukrytej (pomieszkiwanie u znajomych, rodziny), szacując ją na 9% wszystkich osób w kryzysie. Ta klasyfikacja wpisuje się w typologię ETHOS opracowaną przez Europejską Federację Narodowych Organizacji Pracujących na rzecz Ludzi Bezdomnych (FEANTSA). Zwrócenie uwagi na problem bezdomności ukrytej jest szczególnie ważne, ponieważ młodzi dorośli wymykają się tradycyjnym strukturom systemów pomocowych, jak i definicjom bezdomności. 

Raport Fundacji PO DRUGIE „Dodaj mnie” z 2023 wskazuje, że młodzi dorośli w świetle kryzysu bezdomności nie chcą identyfikować się z utrwalonym stereotypem „osoby bezdomnej”, którą kojarzą z podeszłym wiekiem, społecznym zmarginalizowaniem, nadmiernym spożywaniem szkodliwych substancji i brakiem higieny. Odrzucają społecznie nastygmatyzowaną etykietę, aby chronić swoje poczucie godności i sprawczości, a swoje położenie często uważają za stan tymczasowy. Lęk przed ostracyzmem skłania ich do stosowania przemyślanych taktyk kamuflażu, pozwalających na niewidzialność w środowisku rówieśniczym, akademickim i zawodowym. Dbanie o czysty, modny ubiór, posiadanie smartfona, czy spędzanie czasu w kawiarniach, bibliotekach lub galeriach handlowych pozwala im skutecznie podtrzymywać pozory społecznej stabilności. Przykład znajomej Łukasza dobitnie pokazuje, że gdy zamaskowanie swojej sytuacji stało się dla niej niemożliwe, wolała obrócić ją w żart, aby nie ryzykować utraty wizerunku. 

Zamiast schronisk i noclegowni, młodzi dorośli wybierają tzw. mieszkalnictwo nieodpowiednie (inadequate housing) lub niezabezpieczone (insecure housing) – praktykę ciągłego przemieszczania się, pomieszkiwania u znajomych (couch surfing), przebywanie w lokalach bez formalnej umowy najmu, w warunkach przeludnienia czy pod stałym zagrożeniem utraty dachu nad głową. Tradycyjne systemy wsparcia, w obawie przed sztywnym rygorem, brakiem prywatności i konfrontacją z populacją schronisk, są przez nich odrzucane. Traktują je bowiem jako upokarzający symbol ostatecznego upadku, a to zmusza ich do polegania na doraźnych, indywidualnych strategiach przetrwania poza oficjalnym obiegiem instytucjonalnym.

Wojciech, 25-letni student zarządzania: „Rozmawiam z nimi tylko jak mnie zaczepiają. Ja nie mam czegoś takiego, że sam podejdę do bezdomnego i powiem: „czemu jesteś bezdomny? czy czegoś potrzebujesz?”. Ja bym tego nigdy nie zrobił, ale to nie wynika z tego, że mi nie zależy na ludziach, bardziej z takiego pośpiechu. Dzisiaj jak szedłem z Centralnego i dwóch takich ziomów mnie spytało: „masz coś poratować?”. A ja zrobiłem taki gest pustych kieszeni. Nie czułem nic. Takie zażenowanie, ale też taką trochę troskę.”

Według tegorocznego raportu CBOS pt. „Społeczne postrzeganie ubóstwa” za przyczynę niemożności wydostania się z biedy 56% respondentów wskazało życiową niezaradność, a 51% lenistwo. Jedyną grupą wiekową, która wybierała te czynniki znacząco rzadziej (odpowiednio 39% i 38%) byli młodzi dorośli w przedziale 18-24 lat. 

Czy to odstępstwo oznacza, że są oni grupą lepiej uświadomioną i wrażliwszą pod względem kryzysu bezdomności? Sądzę, że odpowiedź na to pytanie jest niejednoznaczna. Regularne doświadczanie bezdomności w przestrzeni miejskiej i we własnych kręgach z perspektywy biernego obserwatora warunkuje reakcje obronne, jak chociażby zażenowanie i gest pustych kieszeni u Wojciecha. Interakcje młodych dorosłych z osobami w kryzysie bezdomności ulegają pewnej automatyzacji również z uwagi na mechanizmy wyparcia i lęk. Tak jak pokazały nam opisane postawy młodych osób w kryzysie bezdomności, młodzi boją się utożsamiać z możliwością społecznej degradacji. Ich podejście do bezdomności jest zatem dwoiste – deklarują wyższą wyrozumiałość wobec strukturalnych przyczyn ubóstwa przy jednoczesnym wycofywaniu w codziennych interakcjach.


Karol Anderman - student socjologii SGGW. Od czerwca 2026 współpracuje z Fundacją Najpierw Mieszkanie jako praktykant i autor tekstów 


Artykuł powstał w ramach zadania pt. “Bezdomność to wybór społeczeństwa – wprowadź zmianę!” jest realizowane przez Fundację Najpierw Mieszkanie Polska dzięki dofinansowaniu ze środków Programu Ministry Rodziny Pracy i Polityki Społecznej “Pokonać bezdomność. Program pomocy osobom bezdomnym.” - edycja 2026.

Wybierz kwotę