Bezdomność to wybór społeczeństwa - wprowadź zmianę!

Socjolodzy zwracają uwagę, że szeroko spopularyzowane przekonanie o bezdomności z wyboru, w rzeczywistości nie ma swojego zastosowania. Przekonanie o posiadaniu “wyboru” doświadczenia bezdomności służy zracjonalizowaniu trudnych historii jednostek o tym jak straciły bądź nigdy nie miały własnego "domu". Gdy ktoś samowolnie decyduje się na życie poza swoim miejscem zamieszkania prędzej nazwiemy taką osobę podróżnikiem lub włóczęgą. Jednak sama bezdomność nie jest wyborem jednostki, a często częścią doświadczanych innych kryzysów m.in. zdrowotnych, finansowych czy rodzinnych. Gdy mówimy o chronicznej bezdomności, mamy na myśli osoby, które przeżyły wiele lat na ulicy, a nawet mogły się na niej urodziły. Ich ciała dawno zapomniały lub nigdy nie zaznały uczucia odpoczynku w ciepłym, bezpiecznym miejscu, w którym mogą w pełni być sobą. Osoby bez domu żyją w ciągłym napięciu a ich codzienne wyzwania dotyczą zapewnianiu podstawowych potrzeb, takich jak jedzenie, sen czy fizjologia. Przyczyny bezdomności i blokady dla jej zakończenia mają charakter systemowy i leżą m.in. w nierównym dostępie do wczesnej interwencji, pomocy psychologicznej dla młodzieży i dorosłych, powszechności przyzwolenia na używanie alkoholu, trudności w dostępie do służby zdrowia, edukacji, mieszkania i rynku pracy.

Cel

Przyjmujemy, że bezdomność to “wybór” systemu, który nieustannie budujemy i aktywnie staramy się regulować poprzez udoskonalanie polityk społecznych i zdrowotnych w odpowiedzi na pojawiające się potrzeby społeczeństwa. Celem realizowanego projektu jest zainspirowanie Was - decydentów i decydentek, osób zaangażowanych w pomoc osobom z doświadczeniem bezdomności oraz zainteresowane zjawiskiem bezdomności - do dostrzeżenia głębszych potrzeb osób z doświadczeniem bezdomności oraz wdrażania nowych rozwiązań w zakresie rozwiązywania problemu bezdomności.

W ramach projektu stawiamy sobie szczegółowe cele: 

• zwiększania społecznej wiedzy i poprawy świadomości społecznej w zakresie problemu bezdomności
• sieciowania i wymiany wiedzy z organizacjami i instytucjami o wspólnym celu
• włączenie perspektyw ekspertów przez doświadczenie na zjawisko bezdomności

Grupy docelowe

• Przedstawiciele i przedstawicielki NGO, samorządów i instytucji państwowych w szczególności korzystających i dystrybuujących środki unijne. 
• Eksperci i ekspertki, osoby na co dzień pracujące w programach NM, według wartości NM i innych programach mieszkaniowych ze wsparciem.
• „Zwykli mieszkańcy” nie posiadający rozbudowanej wiedzy o bezdomności i rozwiązaniach m.in. czytelnicy/czki Portalu Najpierw Mieszkanie oraz odbiorcy mediów społecznościowych FNMP i osoby uczestniczące w Forum Rozwoju Mazowsza. 
• Uczniowie i nauczyciele szkół licealnych

Działanie 1. Spotkania sieciujące

W ramach działania planujemy zorganizowanie 3 spotkań sieciujących online dla naszych partnerów, z poszerzeniem tej grupy o inne podmioty. W szczególności zaproszenie skierujemy do realizatorów programów, którzy wzięli udział w naszym badaniu programów NM i wg wartości NM w Polsce przeprowadzonym w 2025 r. 

Badanie programów NM i wg wartości NM

Celem spotkań prowadzonych przez trenerkę NM będzie pogłębienie wiedzy o praktykach NM oraz poznania się uczestników i uczestniczek oraz wymiany wiedzy teoretycznej i praktycznej. Dwa spotkania zostaną wzbogacone prezentacjami eksperckimi o NM. 

Efektem spotkań będzie sformalizowanie funkcjonującej obecnie nieformalnie sieci interesariuszy KOMPAS skupionych wokół Fundacji Najpierw Mieszkanie Polska, zapewniającej przestrzeni osobom, które chcą kierować się wartościami NM i samodzielnie decydować, które z nich i w jaki sposób wdrażają w swoich działaniach. 

Działanie 2. Portal Najpierw Mieszkanie 

Fundacja prowadzi Portal Najpierw Mieszkanie od 2020 r., który jest jedynym portalem specjalizującym się w tej tematyce w Polsce. Na portalu publikujemy pogłębione treści oparte na wiedzy o bezdomności, wartościach NM i sprawdzonych rozwiązaniach. Treści przygotowują badacze i badaczki, naukowcy i naukowczynie oraz niezależni dziennikarze. Niekiedy autorami tekstów są pracowniczki FNMP m.in. psycholożki oraz eksperci przez doświadczenie, dzielący się swoim doświadczeniem. 

W ramach zadania planujemy zrealizować 9 artykułów przygotowanych przez dziennikarzy i dziennikarki lub ekspertów i ekspertki, oraz 3 artykuły przygotowanych przez ekspertów przez doświadczenie ze wsparciem pracowniczek fundacji. Wszystkie artykuły będą promowane w mediach społecznościowych Najpierw mieszkanie. 

PortalFacebookLinkedInInstagram

Działanie 3. Warsztaty dla uczniów i uczennic szkół licealnych 

Pracowniczka ds. Komunikacji we współpracy z Prezeską Fundacji opracuje koncepcję lekcji kierowanej do uczniów i uczennic szkół licealnych, które będą poruszały zagadnienia związane z pojęciem zjawiskiem bezdomności. Celem tego działania będzie przybliżenie uczestnikom i uczestniczkom warsztatów naukowych zagadnień wspierających konceptualizację zjawiska, zapoznanie się z możliwymi reakcjami w interakcjach z osobami bezdomnymi, zrozumienie szkód zdrowotnych życia “na ulicy” oraz poznanie różnych form wsparcia skierowanych do osób z doświadczeniem bezdomności. 

Opracowana koncepcja zostanie skonsultowana z psychologami i nauczycielami. Uzyskane rekomendacje zostaną uwzględnione w finalnej koncepcji, która następnie zostanie zaproponowana trzem szkołom licealnym znajdujących się na terenie Warszawy. Po nawiązaniu współpracy z placówkami warsztaty odbędą się w formie 3 próbnych lekcji, na podstawie których koncepcja zostanie ponownie dopracowana. Wnioski z realizacji badania przysłużą stworzeniu mini-poradnika jak komunikować o bezdomności w wieku młodzieńczym i proponowane rozwiązania na podstawie przeprowadzonych warsztatów. 

Działanie 4. FNMP jako partner Forum Rozwoju Mazowsza 

Forum Rozwoju Mazowsza to wydarzenie trwające ok. 8-10 h organizowane co roku przez Mazowiecką Jednostkę Wdrażania Programów Unijnych na Stadionie warszawskiej Legii. W ramach zadania jako partnerzy zadbamy o zagospodarowanie przestrzeni fundacji, która będzie dostępna uczestników forum. Posiadając doświadczenie z udziału w Forum w 2025 r dopracujemy koncepcję przestrzeni wzbogacając ją o więcej angażujących aktywności dla odwiedzających, w tym quiz i możliwość interakcji z pracowniczkami FNMP, ekspertów przez doświadczenie oraz gości, którymi będą osoby aktywnie działające na rzecz osób z doświadczeniem bezdomności. Przestrzeń zagospodarujemy wedle przygotowanej wcześniej koncepcji, która będzie zachęcała do refleksji nad niemieszkalnymi przestrzeniami miejskimi, które dla osób z doświadczeniem bezdomności pełnią funkcję tymczasowego schronienia. 

* * *

Zadanie pt. “Bezdomność to wybór społeczeństwa – wprowadź zmianę!” jest realizowane przez Fundację Najpierw Mieszkanie Polska dzięki dofinansowaniu ze środków Programu Ministry Rodziny Pracy i Polityki Społecznej “Pokonać bezdomność. Program pomocy osobom bezdomnym.” - edycja 2026. Wartość dofinansowania wynosi 53 550 zł, a całkowita wartość zadania to 59 550 zł. Umowa została podpisana dnia 16 czerwca 2026 roku.